Czy Twoje dzieci mogą mieć dysleksję?

Dysleksja to termin znany w środowisku terapeutycznym, nauczycielskim i rodzinnym. Jednak czy wiemy na temat dysleksji wystarczająco, by natychmiast ją rozpoznać i pomóc dziecku? Dysleksja rozwojowa diagnozowana jest przede wszystkim u dzieci, u których rozwój określa się jako neurotypowy. Objawia się w specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Często podkreśla się zaburzenia niektórych funkcji poznawczych, z naciskiem na funkcje językowe oraz motoryczne.

Dysleksję rozwojową dzielimy na trzy charakterystyczne obszary zaburzeń:

Dysleksja – to grupa trudności na poziomie opanowania czytania w zakresie tempa, techniki i obszaru rozumienia treści.
Dysortografia – to grupa trudności na poziomie opanowania poprawnej pisowni, mimo znajomości ogólnych zasad.
Dysfagia – to grupa trudności na poziomie opanowania umiejętności pisania objawiająca się nieumiejętnym rozplanowaniem liter w liniach, stawianie koślawych liter.

Ważne aspekty przy diagnozowaniu

Diagnozując dysleksję rozwojową sprawdź czy poziom inteligencji dziecka określany jest jako normatywny, czy uwarunkowania społeczne i kulturowe są sprzyjające oraz poznaj sposób w jaki uczone jest dziecko. Określ czy rozwój umysłowy dziecka jest neurotypowy, na jakim poziomie są funkcje słuchowo-językowe, wzrokowe, ruchowe, przestrzenne oraz korelację wszystkich wymienionych wyżej funkcji. Zweryfikuj na jakim poziomie są umiejętności z zakresu: przetwarzania fonologicznego i automatyzacji, nazywania świata i pamięci.

Kiedy to nie jest dysleksja?

Weź pod uwagę, że nie każde trudności w czytaniu, pisaniu, opanowaniu ortografii będą klasyfikowane jako dysleksja. Nie diagnozuj w kierunku dysleksji, jeśli prezentowane przez dziecko trudności są częścią szerszych zespołów i symptomów. Nie przypisuj dysleksji jeśli inteligencja dziecka sytuuje się poniżej przeciętnej oraz gdy zauważasz, że trudności są wynikiem wyłącznie złego funkcjonowania narządów zmysłów. Niektóre trudności mogą być skutkiem schorzenia neurologicznego lub wynikiem zaniedbania środowiskowego i społecznego. W powyższych przypadkach również nie doszukuj się dysleksji.

Jakie są przyczyny trudności?

Jako przyczynę prezentowanych trudności określa się zmiany w centralnym układzie nerwowym dziecka. Bezpośrednich przyczyn występowania trudności jest bardzo wiele. Z doświadczenia wiemy, że dojście do prawdopodobnej przyczyny trudności jest bardzo ważne. Sprawdź zatem jaka jest historia genetyczna dziecka; czy wśród najbliższych była już diagnozowana dysleksja, zapytaj o opóźniony rozwój ruchowy i opóźniony rozwój mowy. Dowiedz się od rodziców w jaki sposób przebiegał dotychczasowy rozwój dziecka. Często diagnozując dzieci z wywiadu i badań wynika opóźnione dojrzewanie centralnego układu nerwowego. Nadprodukcja testosteronu przez matkę w okresie płodowym może spowodować nieprawidłowy rozwój lewej półkuli mózgowej. Przyczyna może być również organiczna co oznacza, że mogło dojść do mikrouszkodzeń struktury mózgu w czasie ciąży lub porodu, na przykład poprzez niedotlenienie lub przyjmowane przez mamę leki.

Ryzyko dysleksji

Podkreślamy z pełną odpowiedzialnością – to że dzieci są z grupy ryzyka dysleksji, nie oznacza, że będą borykały się z określonymi trudnościami. Powinno się jednak budować świadomość wśród rodziców, terapeutów i nauczycieli. Każdy z nich powinien określać lateralizację, czyli dominację: oka, ręki, ucha, nogi. Lateralizacja nieustalona lub skrzyżowana sprawia, że dziecko należy do grupy ryzyka dysleksji. Analogicznie jest w przypadku nieprawidłowo przebiegającej ciąży, skomplikowanego porodu oraz historii genetycznej, w której rodzina obciążona była dysleksją rozwojową lub opóźnionym rozwojem mowy.

Co powinno zaniepokoić?

Obserwujesz poniższe trudności u dzieci? Przeanalizuj sylwetkę dziecka, zapisz notatki, trzymaj rękę na pulsie! Zapoznaj się z listą niepokojących trudności, które powinny zapalić w Twojej głowie czerwoną lampkę.

W młodszym wieku przedszkolnym niepokojące objawy to:

W obszarze motoryki dużej – niska sprawność ruchowa: dziecko niezgrabnie, powoli biega, ma zauważalne kłopoty z utrzymaniem równowagi i trudności z jazdą na trójkołowym rowerze, jego ruchy można opisać jako niezdarne, nie lubi zabaw ruchowych.
W obszarze motoryki małej – cechuje go ogólnie słaba sprawność ruchowa rąk, pozycja opozycyjna do wykonywania precyzyjnych czynności samoobsługowych oraz zabaw manipulacyjnych.
W obszarze koordynacji wzrokowo-ruchowej – zauważalna niechęć do budowania klocków, kolorowania, rysowania, nieadekwatny do wieku chwyt narzędzia pisarskiego oraz siła nacisku narzędzia pisarskiego. Dziecko nie odwzorowuje kształtów takich jak koło, trójkąt, kwadrat, krzyż.
W obszarze funkcji wzrokowych – rysunki wykonywane przez dziecko są nieczytelne, znajduje się na nich dużo niezidentyfikowanych kształtów, brak konkretnych elementów rysunku. Dziecko ma trudności w składaniu obrazków, puzzli, układanek.
W obszarze funkcji językowych – u dziecka zdiagnozowano opóźniony rozwój mowy, trudności artykulacyjne są większe niż u rówieśników. Dziecko przekręca wyrazy, tworzy neologizmy dłużej niż rówieśnicy, nie wykazuje się umiejętnością tworzenia rymów, ma trudności z zapamiętaniem nazw pór roku, posiłków, nauką wierszyków i piosenek. Zasób słownictwa jest niski, a tworzone przez dziecko zdania są niepoprawne gramatycznie.
W obszarze orientacji w schemacie własnego ciała i przestrzeni – trudności ze wskazaniem swoich części ciała, brak określeń prawej i lewej strony.
Lateralizacja – określona nadal jako nieustalona lub skrzyżowana.

W starszym wieku przedszkolnym do niepokojących objawów zaliczamy również:

W obszarze motoryki dużej – dziecko niezgrabnie podskakuje, przeskakuje i skacze; ćwiczenia równoważne wykonuje niezgrabnie, stoi na jednej nodze chwiejąc się lub potrzebuje podparcia, a nauka jazdy na rowerze, nartach, łyżwach, hulajnodze sprawia mu większe trudności niż pozostałym rówieśnikom.
W obszarze motoryki małej – większe trudności z wykonaniem precyzyjnych czynności samoobsługowych, kreślenie linii pionowych od dołu do góry i poziomych od prawej do lewej.
W obszarze koordynacji wzrokowo-ruchowej – trudności z rzucaniem, chwytaniem piłki, niechęć do gier zespołowych, niekształtne rysowanie szlaczków i odtwarzanie figur geometrycznych.
W obszarze funkcjonowania wzrokowego – trudności z wyróżnianiem poszczególnych elementów z całości obrazka, budowaniem z klocków zgodnie z przedstawionym wzorem, odnajdywaniem szczegółów różniących obrazki, a co za tym idzie również trudność z odróżnieniem podobnych kształtów i liter.
W obszarze umiejętności językowych – wszelkie wady wymowy, przekręcanie przez dziecko wyrazów oraz błędy gramatyczne i językowe. Stosowanie niepoprawnego szyku zdania i trudności z używaniem wyrażeń przyimkowych. Nasilone trudności i frustracja w zadaniach ze słuchu fonematycznego oraz mylenie słów podobnych fonetycznie. Kłopoty z wydzielaniem głosek i sylab ze słów, zapamiętywaniem poleceń złożonych oraz trudności zapamiętywania nazw, sekwencji i szeregów.
W obszarze orientacji w czasie – zaburzenia dotyczące trudności z określaniem pory dnia czy pory roku.

Podsumowanie

Pamiętajcie! Najważniejsza jest nasza świadomość. Starajcie się dzielić swoimi doświadczeniami, rozmawiać, wymieniać opinie. Zapoznajcie się również z naszych poradnikiem: Jak rozpoznać dysleksję u dzieci w wieku wczesnoszkolnym?

Bibliografia

Bogdanowicz, „Ryzyko dysleksji – problem i diagnozowanie”, 2002r.
Janiszewska, „Ocena dojrzałości szkolnej”, 2008r.
Bogdanowicz, Adryjanek Anna „Uczeń z dysleksją w szkole”, 2004r.
Tomczak, Ziętara, „Kwestionariusz diagnozy i narzędzia badawcze w terapii pedagogicznej”, 2005r.
Bogdanowicz, Kalka Dorota „Skala ryzyka dysleksji dla dzieci wstępujących do szkoły”, 2011r.