Bajki, baśnie i ich bohaterowie odgrywają ważną rolę w życiu każdego kilkulatka. Postacie z bajek są motywacją, wsparciem, często przyjacielem. Nie jest to artykuł na temat nowych technologii, choć ten temat siedzi w moim sercu głęboko. Zdaję sobie sprawę, że im temat bardziej będzie rozpowszechniany tym w końcu mniej dzieci będzie spędzało całe dnie przed ekranami. Jednakże dziś kilka słów o tych „dobrych” bajkach. Tych czytanych, tych niosących za sobą korzyści, tych znanych od wieków, tych bez których nie bylibyśmy dziś tym kim jesteśmy.
Korzyści płynące z czytania dzieciom bajek
- Wprowadzają dziecko w kulturę.
- Zapoznają dziecko ze światem uniwersalnych pojęć.
- Niwelują strach.
- Wyzwalają wyobraźnię.
- Wzbogacają język.
- Uczą współodczuwania.
- Ilustrują dzieciom uniwersalne problemy wszystkich ludzi, są pierwszym miejscem, gdzie dziecko styka się z losem drugiego człowieka.
- Są drogowskazem na kolejne lata życia
- Ćwiczą pamięć, wyobraźnię, poprawiają koncentrację.
- Są źródłem wiedzy o otaczającym świecie.
- Wpływają na poczucie własnej wartości.
Bajki w terapii
Co dla nas, terapeutów najważniejsze, literatura ma terapeutyczną moc. Niegdyś nazywana była „lekarstwem na umysł”. Dziecko poznaje prawdę o sobie, odkrywa swoje wnętrze, lęki, pragnienia i sposoby ich rozwiązania, w sposób pośredni, bowiem oddziałują one na podświadomość przy pomocy sugestii ukrytej.
Terapia baśnią ma szansę odcisnąć na życiu swojego czytelnika niewyobrażalnie duże piętno. Wszystko za sprawą odbioru procesów. Wszelkie procesy zachodzące we wnętrzu człowieka zostają mu przedstawione jako procesy mające miejsce zupełnie poza nim, na zewnątrz jego ciała. Co nazywane jest eksternalizacją. Słuchane przez dzieci opowiadania można traktować jako swego rodzaju komunikaty powracające jako echo do ich głów w momencie napotkania na swej drodze różnego rodzaju przeszkód. Zasłyszane historie wracają do dzieci w trudnych sytuacjach, a te nieświadomie wykorzystują do pokonania własnych uczuć i leków, na które natrafiły w podobnych momentach swojego życia.
Literatura oferuje, stymulację nowych obszarów dziecięcej imaginacji. Dziecko bez pomocy świata zewnętrznego nie jest w stanie samodzielnie odkryć obszarów, a już z pewnością ich natura nie pozwala im na samodzielne nadanie właściwego kierunku swoich dążeń i zachowań.
Lęki dzieci i odwrażliwianie
Czasami nie zdajemy sobie sprawy jak wiele trapi nasze dzieci. Nie zdajemy sobie sprawy co je trapi. Jak poważne to są lęki ani też w jaki sposób możemy pomóc dzieciom w tak trudnych dla nich sytuacjach. Warto podkreślić, że najlepsze w takim momencie są najprostsze rozwiązania. Dzieci odczuwające lęki, bez względu na ich rodzaj czy pochodzenie, potrzebują poczucia bezpieczeństwa. Poczucie bezpieczeństwa jest zapewnione, kiedy dzieci znają jasne, określone reguły i normy zachowań, których przestrzega każda ze stron kontraktu. Dlatego tak ważne jest nakreślenie granic. Z drugiej strony, nie wolno nam zapominać o budowaniu poczuciu własnej wartości dziecka. Cel osiągniemy, gdy adekwatnie do czynów, będziemy uświadamiać dziecku jego moc i siłę.
Doskonałym narzędziem do pracy w powyższych obszarach, choć nie tylko, wydaje się być literatura. W baśniach doszukujemy się obok pozytywnych odczuć, obrazów przemocy, grozy czy okrucieństwa. Dzięki czemu ich wartość terapeutyczna wzrasta. Jednocześnie baśń dostarcza dziecku wszelkich głębokich przeżyć. Powodujących przede wszystkim, oswojenie z zagrożeniem, z sytuacją lub też osobami czy przedmiotami powodujących lęk. Oswojenie z sytuacją lękową może spowodować, że po pewnym czasie lęk zostanie pokonany. Proces taki nazwany został w literaturze „odwrażliwianiem” przez baśń.
W powyższym „odwrażliwieniu” znaczącą rolę pełnią rodzice, którym zależy na zdrowiu psychicznym dziecka. Dorosły chcący pomóc swojemu dziecku powinien rozpocząć od zapoznania dziecka z problemem, dać mu czas na przemyślenia oraz refleksje, a z czasem nawet na dokładne zrozumienie. Bajki i baśnie mogą okazać się skutecznym sposobem komunikowania się z dziećmi. Skupiają w sobie zagadnienia niezwykle ważne dla dzieci. Jako przykład może posłużyć nam „Kopciuszek”, który opowiada o rywalizacji pomiędzy rodzeństwem czy „Tomcio Paluch” skupiający problemy, najogólniej rzecz ujmując, dzieci przerażonych i sfrustrowanych w świecie przytłaczająco dużym.
Biblioterapia
Biblioterapię można zakwalifikować do trzech podstawowych obszarów pracy z dzieckiem.
Pierwszy rodzaj nazwany został klasycznym rodzajem terapii. Polega na systematycznym czytaniu literatury dobranej do wieku i adekwatnie do zainteresowań dziecka. Terapia ma być pomocna w ukazaniu poglądów osób trzecich oraz przyswajaniu wiedzy. Postępowanie bohaterów literackich może okazać się inspiracją do postępowania w trudnych sytuacjach życia codziennego.
Drugi rodzaj terapii to terapia przy użyciu baśni, wzbogacająca świat wewnętrzny dziecka. W swym założeniu baśń łączy elementy ze świata fikcyjnego ze światem realnym. Dzięki czemu dziecko ma szansę identyfikowania się z postaciami pozytywnymi, przez co zdobywa wiedzę, wartości, dobre wzorce postępowania i uczy się pokonywać trudności.
Ostatnim rodzajem terapii jest terapia dzięki bajce terapeutycznej. Taki rodzaj terapii kierowany jest do osób z konkretnymi problemami i ma pomóc czytelnikowi w redukcji lęków, rozwoju osobistym i zapoczątkowaniem pozytywnego myślenia.
Teoria baśni i bajki w terapii
Za odkrywce zastosowania baśni w terapii uważa się B. Bettelheima, który wyjaśnił oddziaływanie baśni jako sposób na rozwiązywania konfliktów wewnętrznych, które nie są jednostce uświadomione. Wszystko za sprawą wsparcia prowadzonego do poczucia sensu, co w rezultacie prowadzi do uspokojenia emocji.
Baśnie stanowią źródło celu, sensu, egzystencji, samodzielnego odkrywania prawdy czy wzorów zachowań. Jako jedne z niewielu narzędzi prowadzą do odzwierciedlenia wszystkich poziomów ludzkiej świadomości. Powyższą tezę potwierdza fakt, że wnoszą one do ludzkiej świadomości, przedświadomości i podświadomości różnego rodzaju informacje. Uprzednio wspomniane informacje przemawiają do budującego się ego, innymi słowy do struktury Ja, w koncepcji poznawczej, wspierając jego rozwój, łagodząc presję przedświadomości i podświadomości. Ponad to, baśnie rozwijają poziom funkcjonowania jednostki, poprzez budowanie świadomości i wiary we własne możliwości oraz oddziaływanie na biologiczne popędy tkwiące w psychice człowieka, a dzięki temu prowadzą do zapewnienia zgodność ego i superego.
Baśnie i bajki są doskonałym narzędziem do redukcji wszelkiego rodzaju lęków, gdyż symbole zawarte w baśniach tworzą pewien kod językowy, który w swych zasobach niesie dziedzictwo kulturowe, a oprócz tego jest też nośnikiem treści moralnych, filozoficznych, estetycznych oraz religijnych.
Podsumowanie
Wszystko co zostało powyżej zarysowane prowadzi do tego, że dziecięce emocje zaczynają się personifikować, a kiedy dziecko ujrzy emocje na zewnątrz, to na skutek porównań oraz asocjacji. Co prowadzi do odkrycia swoich własnych emocji, a następnie nazwanie ich. Baśnie mają ogromną siłę, bowiem umożliwiają dostęp do wachlarza emocji, z którego dziecko nie zawsze zdaje sobie sprawy.
Bibliografia
- Baluch, „Książka jest światem. O literaturze dla dzieci małych oraz dzieci starszych i nastolatków”, 2005.
- Bettelheim, „Cudowne i pożyteczne, o znaczeniach i wartości baśni, Tom 1”, 1985.
- Molicka, „Biblioterapia i bajkoterapia”, 2011.
