Sytuacja szkolna dzieci z zaburzeniami mowy jest szczególna. Powodów jest dużo. Wady wymowy są bardzo łatwe do wychwycenia zarówno przez nauczycieli, jak i przez uczniów. Niestety, nierzadko, wysławianie się osoby z nieprawidłową wymową wywołuje śmiech i przedrzeźnianie wśród rówieśników dziecka. To bardzo ważny aspekt, pokazujący skutki wad wymowy wśród dzieci. Osoba z zaburzeniem może czuć się mniej pewna siebie, gorsza, może stracić chęć, by zabierać głos nawet, gdy ma coś ważnego do powiedzenia.
Wady wymowy i trudności szkolne
Wady wymowy mogą utrudniać dzieciom w szkole nie tylko życie społeczne, ale także naukę. Dziecko z wadami wymowy jest o wiele bardziej narażone na trudności w czytaniu i pisaniu. Uczeń z nieprawidłową artykulacją głosek będzie źle wymawiać, a jednocześnie i zapisywać pewne głoski. Co więcej, ten sam problem pojawi się w czytaniu, gdzie głoski będą zastępowane innymi. Na początku nauki, materiał nie jest zbyt obszerny. W tym czasie dziecko z wadą wymowy zastępuje głoski prawidłowe innymi. Gdy zaś treści jest coraz więcej, poszerzone jest słownictwo, pojawiają się znacznie dłuższe i mniej znane wyrazy dla dziecka, powstają wówczas agramatyzmy, czyli zniekształcenia wyrazów. Co więcej, uczeń ma również trudności z prawidłowym ułożeniem zdań. Bywa także, że takie dzieci nieadekwatnie do sytuacji stosują poznane słownictwo. Co więcej, osoby z wadami wymowy, w których występuje substytucja wadliwie wymawianych głosek na przykład z pararotacyzmem, parakappacyzmem, czasem z seplenieniem międzyzębowym, czy r-języczkowym zapisują głoski tak, jak je wymawiają. Bywa, że mimo nauczenia się poprawnej wymowy trudności w czytaniu i pisaniu zostają u dziecka tak utrwalone, iż trudno je potem zniwelować.
Negatywne skutki wad wymowy w edukacji
Czytanie to kolejny problem dzieci z wadami wymowy. Jest to widoczne zwłaszcza, gdy podłożem trudności są zaburzenia w analizie syntezy słuchowej. Tacy uczniowie literują, głoskują, trudne jest dla nich połączenie głosek oraz tworzenie wyrazów. Podczas czytania mogą opuszczać, przestawić, a nawet dodać głoski. Wówczas, zmieniają się czytane słowa, a nawet treść czytanego tekstu, który z czasem przestaje być zrozumiały dla słuchacza i samego czytelnika.
Co ważne, wady wymowy widoczne są również w piśmie. Widać w nim liczne błędy ortograficzne czy brak swobody i orientacji w posługiwaniu się dwuznakami oraz różnego typu spółgłoskami. Dzieci mają również gorszą pamięć słuchową, co najbardziej uwidacznia się podczas pisania dyktand.
Uczniowie z wadami wymowy bardzo często funkcjonują poniżej swoich możliwości, gdyż wypowiadając się unikają trudniejszych w wymowie słów, upraszczają swoje wypowiedzi, nierzadko nie wyrażają swoich myśli w pełni. Niestety, często ich rodzice nie oczekują od nich sukcesów edukacyjnych, a to nie zachęca dzieci do nauki. Może zdarzyć się, że są karcone, ośmieszane i poniżane, zarówno w domu, jak i w szkole. Dlatego tak ważne jest, aby każde dziecko z wada wymowy jak najwcześniej trafiło na terapię logopedyczną.
Trudności społeczne w szkole 
Poczucie odrzucenia i wyobcowania
Rola nauczyciela i rodzica
Istotne jest by nauczyciel zarówno w przedszkolu, jak i szkole potrafił rozpoznać wady wymowy u swoich uczniów. Korygowanie wady wymowy należy rozpocząć jak najszybciej, przy wprowadzeniu pierwszych głosek na lekcjach, tak by dziecko nie utrwalało złego nawyku artykulacji litery. Nauczyciel, który nie jest logopedą powinien zaś kontaktować się ze specjalistami: logopedami, psychologami, lekarzami oraz rodzicami dzieci mających problemy z poprawna wymową.
Wady wymowy, trudności w czytaniu i pisaniu mogą prowadzić też do dysleksji rozwojowej, która objawia się trudnościami „w linearnym opracowaniu informacji: symbolicznych, czasowych, motorycznych, manualnych i językowych” (Młyński R., 2012). To kolejny argument podkreślający, jak ważna jest terapia logopedyczna.
Ponadto, wady wymowy mogą sprawić, że zmieni się osobowość dziecka. Może stać się ono zamknięte w sobie, nielubiane, nieśmiałe, niepewne swoich racji, wycofane, odizolowane. Niestety, może także funkcjonować poniżej swoich możliwości intelektualnych, ukrywać swoje prawdziwe myśli, zamiary, czy nawet nie próbować ich pokazać światu. To niebywała krzywda dla dziecka, dlatego bardzo ważne jest, by umieć z nim rozmawiać. Rozmowa pozwala rozwijać mowę dziecka, daje mu pewność siebie i swoich wypowiedzi. Jest to ważny aspekt, pomagający dziecku z wadami wymowy w otworzeniu się na innych. Niestety, badania wykazują, iż rodzice najczęściej ograniczają się do korygowania, poprawiania dzieci, kiedy mówią błędnie, zaś rzadko zdarza się wzmocnienie dodatnie w stronę dziecka. Co więcej, zarówno nauczyciele, jak i rodzice rozmawiając z dzieckiem, czy też słuchając go, częściej zwracają uwagę na aspekt fonologiczny mowy dziecka, niż na składnie. Brzmienie wypowiedzi ważniejsze jest od treści przekazanej przez dziecko, czy też poprawności gramatycznej. Niestety, takie zachowanie dorosłych ludzi nierzadko wprawia dziecko w zakłopotanie i obniża jego chęć mówienia.
Podsumowanie
Nietrudno zauważyć, iż poprawna wymowa znacznie ułatwia życie i komunikację z innymi ludźmi. Poprawne wypowiadanie się pomaga w postrzeganiu samego siebie, jako osoby adekwatnej do grupy rówieśniczej. Niestety, wady wymowy to problem, z którym spotkać można się na co dzień. Jest to powszechna i znana na całym świecie trudność. Warto więc zapamiętać, że kiedykolwiek mamy do czynienia z takim problemem w życiu codziennym należy poszukać pomocy u logopedy. Jeśli natomiast istnieje ryzyko pojawienia się problemu z wymową, stosować profilaktyczne działania jak najwcześniej jest to możliwe.
Bibliografia
- K. Błachnio, Wprowadzenie do zagadnień logopedii wieku rozwojowego, Gniezno 2011.
- K. Gruber, A. Darowska, Rodzaje zaburzeń artykulacji, (w): Ewa Małgorzata Skorek (red.), Terapia pedagogiczna. Tom I. Zaburzenia rozwoju psychoruchowego dzieci, Kraków 2007.
- G. Jastrzębowska, Kilka refleksji o polskiej terminologii logopedycznej, (w): Jolanta Panasiuk, Tomasz Woźniak (red.), Język, człowiek, społeczeństwo, Lublin 2013.
- K. Kozłowska, Pomagajmy dzieciom z zaburzeniami mowy. Podręczny poradnik logopedyczny, Kielce 1996.
- R. Młyński, Terapia logopedyczna i wspomaganie edukacyjne dziecka dwujęzycznego z dysleksją (na przykładzie argentyńskiego ucznia w polskiej szkole). (w): Anna Guza, Danuta Krzyżyk (red.), Praca z uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Tom I, Kielce 2012.
- A. Stankowski, Elementy terapii pedagogicznej w pracy nauczyciela-wychowawcy, Katowice 1986.
- A. Rychlik, Praca magisterska: “Najczęściej spotykane wady wymowy u dzieci w wieku wczesnoszkolnym”, 2017 r.
