O dysleksji, jej przyczynach, zagrożeniach, trudnościach wśród przedszkolaków szerzej pisaliśmy w poradniku: Czy Twoje dzieci mogą mieć dysleksję? Po jego publikacji pytaliście o wiek szkolny, analizowaliśmy wspólnie problemy, które obserwujecie wśród swoich uczniów. Przenieśmy się zatem do szkoły podstawowej, gdzie przyjrzymy się uczniom klas I-III.
Pisząc o dzieciach w okresie przedszkolnym wymieniłam kilka zachowań, trudności na które warto zwrócić uwagę w poszczególnych obszarach. Określę je również w odniesieniu do dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Zanim jednak to zrobię, chciałabym zwrócić Waszą uwagę na jeszcze jeden aspekt: pojawienie się jednej trudności nie oznacza, że dziecko jest w grupie dzieci zagrożonych dysleksją. Patrzmy na ogół funkcjonowania dziecka, na jego historię genetyczną i uwarunkowania środowiskowe.
Co może nas zaniepokoić u dzieci w wieku wczesnoszkolnym?
- W obszarze motoryki dużej – pojawiające się trudności z jazdą na dwukołowym rowerze, nauką jazdy na nartach, łyżwach, rolkach, wrotkach czy hulajnodze. Znaczna niechęć uczestnictwa w lekcjach wychowania fizycznego w szkole oraz zauważalne trudności z wykonaniem ćwiczeń gimnastycznych.
- W obszarze motoryki małej – trudności dziecka w samodzielnym ubieraniu się, w tym wykonywaniu czynności precyzyjnych, spożywaniem posiłków przy pomocy noża i widelca oraz samodzielnym myciem się.
- W obszarze koordynacji wzrokowo-ruchowej – przewlekłe trudności z rzucaniem do celu, chwytaniem i łapaniem. Niepokojąca jest niechęć dziecka do rysowania i pisania. Obserwowalny zbyt mocny nacisk narzędzia pisarskiego oraz uskarżanie się na ból ręki przy pisaniu. Dziecko ma trudności w mieszczeniu się w literaturze, niechęć do szlaczków i nieporadność ich wykonania. Miej na uwadze rysunki nieadekwatne do wieku dziecka oraz ogólną estetykę zeszytu przedmiotowego: zmasakrowana okładka, zagięte rogi. Niepokojące jest również wolniejsze tempo pisania.
- W obszarze funkcji wzrokowych – trudność z wyróżnieniem poszczególnych elementów, trudność w układaniu zgodnie ze wzorem poszczególnych elementów, nie dostrzeganie szczegółów różniących obrazki oraz różnic kształtów, podobnych liter i trudność w dostrzeganiu zmian w przestrzeni.
- W obszarze lateralizacji – powodem do obserwacji jest lateralizacja skrzyżowana, a jeśli nadal lateralizacja jest nieustalona należy wybrać dominującą rękę, nogę, ucho, oko.
- W obszarze orientacji w schemacie ciała i przestrzeni – trudność ze wskazaniem na sobie części ciała, określeń prawej i lewej strony, określenia przedmiotów w odniesieniu do innych przedmiotów i prowadzeniu zapisków od lewej do prawej strony.
- W obszarze orientacji w czasie – trudności z określaniem czasu, brak znajomości zegara, pory roku, pory dnia.
- W obszarze funkcji językowych – trudności z artykulacją, przestawienia głosek lub sylab w wyrazach, opuszczanie głosek, zamiany głosek, nie poprawność gramatyczna, trudności z używaniem wyrażeń przyimkowych oraz przestrzennych. Trudności z pamięcią sekwencyjną i fonologiczną, trudności z nazywaniem, szeregowaniem obrazów, mylenie nazw liter, cyfr, trudności z tabliczką mnożenia.
Jak wiadomo, dla większości dzieci rozpoczęcie edukacji szkolnej wiążę się z nauką czytania i pisania. To spore wyzwanie dla większości dzieci, jednak to wśród dzieci z dysleksją zauważyć można konkretne trudności w osiągnięciu tej umiejętności.
Jakie trudności rozpoznajemy w czytaniu?
- Uczeń czyta powoli i myli czytane litery.
- Uczeń czytając głoskuje głośno, a synteza dokonana przez ucznia często jest niepoprawna.
- Uczeń przekręca przeczytane przez siebie wyrazy.
- Uczeń nie rozumie przeczytanego przez siebie zdania.
Możesz spotkać różne typy uczniów z problemami. Zaobserwujesz dziecko, które:
- powoli czyta, czytanie charakteryzuje się niską techniką, ale nie popełnia wiele błędów przy czytaniu;
- szybko czyta, ale popełnia przy tym bardzo dużo błędów;
- nie rozumie przeczytanego przez siebie tekstu.
Jakie trudności rozpoznajemy w pisaniu?
- Uczeń często pisze litery i cyfry w odbiciu lustrzanym.
- Uczeń wyrazy zapisuje od prawej do lewej strony.
- Uczeń rozpoczyna pisanie od środka, końca kartki.
- Uczeń pisze niezgrane litery, które często nie mieszczą się w liniaturze.
Możesz spotkać różne typy problemów. Zaobserwujesz dziecko, które:
- ma trudność z pisaniem poprzez opóźnione spostrzeganie wzrokowe: zaobserwujesz wtedy trudność z zapamiętaniem kształtu liter, mylenie podobnych do siebie liter, mylenie liter identycznych, położonych inaczej w przestrzeni, błędy przy przepisywaniu tekstu;
- ma trudności z pisaniem poprzez opóźnienie rozwoju fonologicznego: zaobserwujesz wtedy trudności w zakresie spostrzegania słuchowego i pamięci fonologicznej,mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie, zmiękczeń, mylenie głosek i-j, ą-om, ę-en, opuszczanie, dodawanie, liter i sylab, pisanie liter bez znaczenia, trudności w trakcie pisania dyktand.
Podsumowanie
Na zakończenie przypomnę. Dziecko z ryzykiem dysleksji nie musi mieć dysleksji. To od Was – nauczyciele, rodzice, terapeuci – zależy czy uda się sprawnie wyrównać dysharmonie w rozwoju zanim dziecko zacznie doświadczać niepowodzeń w nauce.
Bibliografia
- Adryjanek, Bogdanowicz, „Uczeń z dysleksją w szkole”, 2004r.
- Bogdanowicz, „Ryzyko dysleksji – problem i diagnozowanie”, 2002r.
- Janiszewska, „Ocena dojrzałości szkolnej”, 2008r.
- Kalka,Bogdanowicz, „Skala ryzyka dysleksji dla dzieci wstępujących do szkoły”, 2011r.
- Tomczak, Ziętara, „Kwestionariusz diagnozy i narzędzia badawcze w terapii pedagogicznej”, 2005r.
